doktorat, dysertacja, dysertacja doktorska, praca doktorska, praca dr, prace doktorskie, rozprawa doktorska

Organizacja przewodów doktorskich

Kandydat do otwarcia przewodu doktorskiego, a po otwarciu przewodu już doktorant, musi w swojej pracy podjąć szereg działań, które charakteryzuje:

  • czasochłonność,
  • osobista odpowiedzialność za wynik końcowy,
  • konieczność długotrwałej koncentracji,
  • duży wysiłek psychiczny i fizyczny,
  • zmiana swobodnego trybu życia na zorganizowany.

Takie zaangażowanie wymaga odpowiedniego przygotowania. Przed podjęciem decyzji dotyczącej realizowania pracy doktorskiej trzeba uzupełnić własną wiedzę o takie zagadnienia, jak np.:

  • podstawowe informacje o tym, czym jest doktorat,
  • kim jest promotor i jaka jest jego rola,
  • zalecenia dotyczące wyboru tematyki badawczej,
  • poznanie specyfiki i szczegółów dotyczących procesu doktoryzowania,
  • wymagania wobec kandydata na doktora.
Potrzebujesz pomocy?
Potrzebujesz konsultacji lub pomocy w zakresie korekty / pisania pracy naukowej / teorii lub badań / metodologii / spisu treści / kwerendy bibliograficznej czy materiałów itd – Napisz do nas i opowiedz o swoich potrzebachkontakt – kliknij aby wysłać wiadomość

Jest to niewątpliwe minimum informacji, które powinno pomóc w podjęciu trafnej decyzji w ważnej sprawie życiowej. Ponadto trzeba sobie uzmysłowić, jaki jest cel pracy doktorskiej. W odpowiedzi na to pytanie można stwierdzić, że celem pracy doktorskiej jest w pierwszej kolejności realizacja przyczynku poznawczego w wybranej dziedzinie nauki, ale równie ważnym celem jest wzbogacenie zasobu wiedzy i doświadczenia osobistego samego doktoranta w określonym obszarze nauki.

Kolejnym pytaniem, jakie powinien sobie zadać zainteresowany, jest kwestia: czym jest doktorat. Odpowiadając na nie, trzeba sobie uzmysłowić następujące najistotniejsze szczegóły:

  • Doktorat to bardzo ważny etap w procesie rozwoju każdego adepta nauki.
  • Doktorat to praktyczna szkoła umiejętności tworzenia elementów praktyki i teorii.
  • To proces kształtowania ważnej dla naukowca samodzielności w pracy badawczej.
  • To forma adaptacji nowego pracownika do środowiska naukowego.

Pierwszym istotnym okresem i etapem pracy kandydata do stopnia naukowego doktora jest określenie obszaru zainteresowań i zarysowanie wizji rozprawy doktorskiej. W tym celu w miarę precyzyjnie należy ustalić dyscyplinę naukową, w której będą mieściły się zainteresowania (dana problematyka) kandydata. Należy określić, jakie w tej problematyce występują braki lub nieścisłości odnośnie do teorii i praktyki, które należy zbadać, wyjaśnić i opisać w podjętym problemie badawczym. Im .dokładniej zostanie określona niewiedza i potrzeba jej poznania oraz wzbogacenie o nowe wartości poznawcze, tym obszar zainteresowań kandydata przybierze bardziej adekwatne kształty zadania problemowego rozprawy doktorskiej. W określeniu tematyki zainteresowań przydatny może okazać się udział w spotkaniach naukowych (sesjach naukowych, sympozjach, seminariach).

Określając obszar swoich zainteresowań naukowych i przedstawiając wizję rozprawy doktorskiej, należy jednocześnie szukać uprawnionego pracownika nauki (profesora lub doktora habilitowanego), który podjąłby się roli promotora z sugerowanej przez kandydaia problematyki w danej dyscyplinie naukowej. Zanim uprawniony pracownik nauki zostanie powołany na promotora przewodu doktorskiego, spełnia funkcję opiekuna naukowego, czyli konsultanta. Na tym etapie jego rola polega przede wszystkim na ukierunkowaniu zainteresowań naukowych kandydata. Po przystąpieniu do realizacji pracy doktorskiej rola promotora poszerza się.

Promotor jest współodpowiedzialny za naukową i merytoryczną stronę rozprawy doktorskiej. Jest on autorytetem naukowym i moralnym w danej dyscyplinie. Jego obowiązkiem jest:

  • pomoc w organizowaniu prac badawczych,
  • sprawowanie nadzoru nad naukowym poziomem rozwiązań badawczych,
  • uzupełnienie braków wiedzy doktoranta, niezbędne do realizacji badań naukowych,
  • weryfikacja kolejnych uzyskiwanych rezultatów,
  • nakreślenie dalszego postępowania,
  • czuwanie nad terminowym przebiegiem pracy doktoranta,
  • pośredniczenie w nawiązywaniu przez kandydata kontaktów z innymi pracownikami nauki lub z instytucjami sfery gospodarczej,
  • pomoc w staraniach o zdobywanie środków finansowych na zaspokojenie potrzeb naukowo-badawczych,
  • zapobieganie błędom i stratom czasu, sił oraz środków w zbytecznych czynnościach.

W zakresie wyboru tematu przyszły promotor powinien przedyskutować z kandydatem obszar jego zainteresowań. Może w ten sposób naświetlić interesujący kandydata problem z szerszej perspektywy i pozwolić na jego odpowiednie sprecyzowanie.

Tematy mogą być:

  • teoretyczne,
  • teoretyczno-praktyczne (te są preferowane),

Temat pracy nie powinien być ani zbyt szeroki, ani zbyt specjalistyczny, tak by można go było wyczerpująco (całościowo) przedstawić na ograniczonej liczbie stron. Temat pracy doktorskiej powinien też być oryginalny, aby praca stanowiła realny wkład doktoranta do nauki. Dlatego promotor powinien dopomóc kandydatowi w skutecznym zrealizowaniu tego zamierzenia i spełnieniu metodologicznych wymogów, zgodnie z wymogami prawnymi oraz zasadami rozwoju nauki.

Po wyborze tematu pracy doktorskiej należy przygotować się do wykonania badań rozpoznawczych. Głównymi celami badań rozpoznawczych są:

  • weryfikacja i uzgodnienie z opiekunem naukowym tematu pracy doktorskiej,
  • sprawdzenie w warunkach doświadczalnych realności przyjętych założeń hipotetycznych,
  • określenie szansy na pomyślny rezultat badań zasadniczych,
  • zebranie materiałów do opublikowania przez kandydata przynajmniej dwóch publikacji dokumentujących jego dorobek naukowy, a pożądanych w procedurze otwarcia przewodu doktorskiego,
  • przygotowanie przyszłego doktoranta do samodzielnej pracy naukowej.

Znaczenie tych badań z punktu widzenia tematu pracy doktorskiej jest szczególnie istotne, ponieważ ich pozytywny wynik powinien potwierdzić trafność wybranego tematu i warunkować podjęcie odpowiednio zakrojonych badań właściwych. Badania rozpoznawcze powinny dać gwarancję doprowadzenia badań właściwych do oczekiwanego rezultatu, który będzie stanowił spełnienie wymagań stawianych rozprawom doktorskim. W przypadku negatywnego wyniku badań rozpoznawczych należy wybrany temat odpowiednio skorygo­wać (jeżeli jest to realne) albo zrezygnować z wybranego tematu oraz podjąć inny, którego trafność należy sprawdzić dostosowanymi do niego badaniami rozpoznawczymi.

Wstępem do badań rozpoznawczych powinny być:

  • rozmowy kandydata na doktoranta z wybranym opiekunem naukowym w celu nakreślenia właściwego kierunku badań;
  • przeczytanie wskazanej przez opiekuna naukowego specjalistycznej literatury z wybranej uprzednio dziedziny, aby poznać aktualny stan zaawansowania wiedzy w tej dziedzinie. Studiowanie wskazanej literatury specjalistycznej ma umożliwić zapoznanie się z metodami badawczymi i metodologią badań, które będą ewentualnie wykorzystane w problematyce badawczej;
  • udział w zebraniach naukowych i czynne uczestniczenie w dyskusjach dotyczących realizowanej w zespole jednostki organizacyjnej opiekuna naukowego problematyki badawczej, stopniowe wdrażanie do czynnego uczestniczenia w pracach zespołowych.

Kolejne czynności badań rozpoznawczych to: studium materiałów dokumentacyjnych, określenie celu badań, zgłębianie uzupełniających szczegółów f rozplanowanie badań, przygotowanie lokalowe i materiałowo-sprzętowe badań, realizacja procesu badawczego, opracowanie wyników, sprawdzanie wyników, opracowanie sprawozdania z badań, przekazanie konsultantowi do oceny i podjęcie postępowania według zaleceń konsultanta.

Pozytywny wynik badań rozpoznawczych, potwierdzających trafność wyboru tematu, jest podstawą do rozpoczęcia przygotowań do otwarcia przewodu doktorskiego. Na podstawie wiedzy uzyskanej w trakcie przeprowadzania badań rozpoznawczych oraz korzystając ze wskazówek przyszłego promotora, kandydat na doktora opracowuje koncepcję swojej rozprawy doktorskiej. Koncepcja rozprawy powinna zawierać:

  • uzasadnienie wyboru problematyki rozprawy doktorskiej,
  • zadanie badawcze przedstawione jako problem badawczy wraz z tezami i hipotezą oraz przedmiotem badań,
  • zmienne (jednostki statystyczne lub populacje) i ich wskaźniki,
  • metody, techniki i narzędzia badawcze,
  • procedurę badawczą ujętą w harmonogram realizacji rozprawy,
  • uzasadnienie reprezentatywności badań,
  • operacyjny plan wykonania (realizacji) badań,
  • proponowany układ treści rozprawy.

Przygotowanie koncepcji rozprawy doktorskiej stanowi szereg pracochłonnych przedsięwzięć, a przede wszystkim w zakresie studiowania literatury, organizacji oraz prowadzenia badań rozpoznawczych, a także opracowania metodyki pracy doktorskiej. Każdy element tejże koncepcji powinien być przedyskutowany z przyszłym promotorem, a także – w miarę możliwości – z jego zespołem pracowników naukowych. Pozwala to uniknąć błędów, a także wzbogacić pierwotną koncepcję o nowe, istotne elementy wniesione przez innych.

Wyraźne sprecyzowanie elementów koncepcji rozprawy, takich jak problem badawczy, przedmiot badań, tezy, hipotezy, zmienne, metody, techniki i narzędzia badawcze oraz teren badań (określenie przestrzeni i czasu badanych oraz wyjaśnianych zjawisk i procesów), stanowi podstawę sporządzenia układu treści rozprawy doktorskiej. Układ treści rozprawy, a więc nazwy rozdziałów (podrozdziałów) oraz wykaz zagadnień zawartych w poszczegól­nych rozdziałach (podrozdziałach), zapewnia dalszy harmonijny proces badawczy i wyko­nawczy rozprawy. Im dokładniejszy i bardziej przemyślany, zgodny z warsztatem pracy naukowej nad doktoratem (odpowiednia struktura i logika treści) będzie układ treści rozprawy, tym szybsza i skuteczniejsza staje się jego realizacja.

Koncepcja układu treści rozprawy (plan pracy) stanowi podstawę do opracowania kalendarzowego planu wykonania poszczególnych przedsięwzięć. Kalendarzowy plan wykonania rozprawy, zwany także harmonogramem, ujmuje poszczególne przedsięwzięcia (elementy) rozprawy, ich wykonanie i terminy realizacji (czas wykonania). Zwykle dysponuje się ściśle określonym czasem na wykonanie poszczególnych czynności, dlatego też czas ten musi być realnie zaplanowany i racjonalnie wykorzystany.

Koncepcja rozprawy powinna być zaaprobowana przez promotora, rozpatrywana może być także przez radę (komisję) wydziału, instytutu (naukową), wszczynającą przewód doktorski. Ze względu na jej ważność i zazwyczaj aktualność zawartych w niej problemów koncepcja powinna być przedyskutowana również w zakładach lub katedrach jednostki organizacyjnej przeprowadzającej przewód doktorski. W takich spotkaniach powinni uczestniczyć nauczyciele akademiccy i inni pracownicy nauki, którzy w czasie dyskusji i omawiania metodologicznej oraz merytorycznej strony proponowanej koncepcji rozprawy zwracają uwagę na ujęcie jej treści, sformułowany w koncepcji problem badawczy i przedmiot badań, a także inne aspekty proponowanej struktury rozprawy. Spotkania te uczą i doskonalą kandydata do stopnia doktora nauk poprawnego uzasadniania oraz rozwiązywania problemów naukowych, opracowywania tez, stawiania hipotez, uogólnień i wniosków, a także umiejętności referowania, wypowiadania się i obrony własnych poglądów.

Koncepcja rozprawy po wprowadzeniu uwag przez promotora i po dokonanych poprawkach zaleconych przez radę (komisję) staje się dokumentem obowiązującym, według którego należy realizować rozprawę. Nieuzasadnione odstępstwa są niedopuszczalne, chociaż ostateczna konstrukcja rozprawy pozostaje otwarta, aż do jej przyjęcia przez radę (komisję) do publicznej obrony.

Opracowanie koncepcji rozprawy (a w niej układu treści) zajmuje stosunkowo dużo czasu i wysiłku, jednak w zdecydowany sposób elementy i przedsięwzięcia tam zawarte pomagają później w prowadzeniu badań, gromadzeniu danych statystycznych, opracowaniu poszczególnych rozdziałów i przestrzegania terminów ich realizacji. Pozwala to uniknąć rażących błędów i pomyłek oraz orientować promotorowi, czy doktorant właściwie i terminowo pracuje i czy jest należycie przygotowany do podjęcia kolejnych przedsięwzięć organizacyjnych.

Spełnienie przygotowawczych wymagań, to znaczy pozyskanie kompetentnej osoby na promotora, opracowanie koncepcji rozprawy doktorskiej oraz pozytywna ocena podjętej problematyki przez środowisko naukowe, stwarza kandydatowi do stopnia doktora nauk podstawę do podjęcia uzasadnionej, dobrze przemyślanej i właściwie przygotowanej decyzji o  realizacji rozprawy doktorskiej.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *