Słuchaj, znasz to uczucie, kiedy nie wiesz, co myślisz, dopóki ktoś cię o to nie zapyta? Kiedy twoja opinia na jakiś temat jest taka… płynna? Jednego dnia jesteś za, drugiego przeciw, a tak naprawdę to zależy od tego, jak cię kto zapyta i w jakim jesteś nastroju.
I zawsze nam mówiono, że to błąd. Że to jakieś irracjonalne, nielogiczne. Że powinniśmy mieć swoje poglądy ładnie poukładane w głowie jak pliki w folderach.
A co, jeśli to wszystko nieprawda? Co, jeśli problem nie leży w nas, tylko w matematyce, której używamy do opisu naszego myślenia?
Wpadł mi w ręce artykuł naukowy, który jest tak naprawdę instrukcją obsługi do nowej, totalnie odjechanej teorii. Mówi ona, że żeby zrozumieć ludzkie decyzje, musimy porzucić starą, dobrą, szkolną logikę i zamiast tego… użyć matematyki z mechaniki kwantowej.
Zanim zamkniesz tę stronę, myśląc, że zwariowałem – poczekaj. To nie jest o tym, że w głowie masz małe, wirujące elektrony. Chodzi o coś znacznie bardziej subtelnego.
Dlaczego klasyczna logika wymięka?
Pomyśl o prostym przykładzie. Pytasz kogoś: „Ufasz politykowi A?”. Odpowiada „tak”. Pytasz: „A politykowi B?”. Mówi „nie”. Ale gdybyś zapytał w odwrotnej kolejności, odpowiedzi mogłyby być zupełnie inne. Samo zadanie pierwszego pytania zmienia stan umysłu tej osoby i wpływa na to, jak odpowie na drugie. To się nazywa „efekt kolejności”. Zwykła, klasyczna teoria prawdopodobieństwa ma z tym gigantyczny problem. Uważa to za błąd, za szum.
A ci goście, autorzy tego artykułu, mówią: „To nie jest szum. To jest sygnał. To jest fundamentalna cecha tego, jak działamy”.
Chmura możliwości w twojej głowie
Według tej „kwantowej” teorii, twoja opinia na jakiś temat nie jest plikiem zapisanym na dysku. To jest raczej taka chmura możliwości, superpozycja. Dopiero pytanie, jak szarpnięcie za sznurek, zmusza tę chmurę do przybrania konkretnego kształtu. Do „kolapsu”.
I co najważniejsze – po tym kolapsie, po udzieleniu odpowiedzi, twój mózg jest już w innym stanie. Zadałeś sobie jakiś wysiłek, zdefiniowałeś się. Następne pytanie trafia już na inny grunt. To dlatego kolejność ma znaczenie. Bo każde pytanie to nie jest odczyt danych. Każde pytanie to jest interakcja, która zmienia system.
Brzmi znajomo, prawda?
I tu jest najlepsze. Dowód.
I jasne, można by powiedzieć, że to tylko takie filozoficzne gadanie. Fajna metafora i nic więcej. Ale tu jest haczyk.
Z tej całej kwantowej matematyki wynika jedna, bardzo konkretna, mierzalna zależność między odpowiedziami. Coś, co autorzy nazwali „Równością QQ” (Quantum Question Equality). Nie będę cię zanudzał wzorami, ale chodzi o to, że jeśli ta kwantowa teoria jest prawdziwa, to pewne kombinacje prawdopodobieństw odpowiedzi muszą się zerować w bardzo specyficzny sposób.
I co? I okazuje się, że w prawdziwych badaniach, w ankietach z tysiącami ludzi, ta równość jest spełniona z przerażającą precyzją.
To jest ten moment, kiedy ciarki przechodzą po plecach. Bo to znaczy, że to nie jest tylko zgrabna analogia. To jest model, który faktycznie przewiduje coś o naszym zachowaniu. Coś, czego inne teorie nie potrafiły przewidzieć.
Ten artykuł to w gruncie rzeczy poradnik dla innych naukowców. Mówi im: „Słuchajcie, wiemy, że to wygląda dziwnie. Ale tu macie przepis, krok po kroku, jak zbudować taki model dla własnych badań. Spróbujcie. Zobaczcie sami”. To jest próba zmiany całego paradygmatu myślenia o ludzkiej decyzji. Zamiast mówić, że jesteśmy „irracjonalni”, zaczyna się mówić, że może po prostu działamy według innej, kwantowej logiki.
To nie znaczy, że w głowie masz małe, wirujące elektrony. To znaczy tylko tyle, że matematyka, którą 100 lat temu wymyślono do opisu atomów, z jakiegoś dziwnego powodu niesamowicie dobrze pasuje do opisu chaosu, który mamy w głowach. A to jest myśl, która jest i ekscytująca, i trochę niepokojąca.
Publikacje i badania wykonane przez nas
- „Heurystyki i błędy poznawcze: analiza systematycznych odchyleń od racjonalnego modelu podejmowania decyzji w warunkach niepewności.”
- „Zastosowanie modeli agentowych w symulacji dynamiki opinii w grupach społecznych.”
- „Neurobiologiczne korelaty konfliktu decyzyjnego: badanie aktywności kory przedczołowej za pomocą fMRI.”
- „Wpływ emocji na postrzeganie ryzyka i wybory ekonomiczne: studium porównawcze.”
- „Modelowanie zaufania w interakcjach międzyludzkich: rola teorii gier i psychologii ewolucyjnej.”
#psychologia ; #kognitywistyka ; #kwanty ; #podejmowaniedecyzji ; #nauka